مجله اینترنتی دیتاسرا
امروز دوشنبه ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۶

مداخله بشردوستانه‌؛ نقض قاعده یا استثناء سوم

چکیده



منشور ملل متحد، استفاده از زور یا تهدید به استفاده از زور علیه تمامیت سرزمینی یا استقلال سیاسی سایر کشور ها را ممنوع می نماید. دو استثناء بر این اصل وارد شده است: اولین استثناء مربوط به حق دفاع مشروع جمعی و فردی در صورت حمله مسلحانه علیه یکی از اعضای ملل متحد است. دومین استثناء مربوط به اقدامات شورای امنیت برای حفظ یااعاده صلح و امنیت بین‌المللی است. به هر حال در حقوق بین الملل بحث شکل گیری استثناء سومی بر اصل عدم توسل به زور مطرح شده است. با توجه به ظلم و ستم گسترده بعضی از کشورها در دهه آخر قرن بیستم و مخصوصاً کشتارهایی که در کوزوو اتفاق افتاد، موضوع مداخله بشردوستانه در مباحثات سیاسی و حقوقی جایگاه خاصی پیدا کرد. در نهایت نویسندگان این مقاله معتقداند که مداخله بشردوستانه در چارچوب منشور ملل متحد قابل طرح است.


مشخصات

مشخصات

توسط: مهدی حاتمی دکتر سیدفضل‌الله موسوی‌ تعداد صفحات: 31 درج در دیتاسرا: ۱۳۹۵/۴/۱۵ منبع: دیتاسرا

خرید محصول

خرید محصول

عنوان: مداخله بشردوستانه‌؛ نقض قاعده یا استثناء سوم حجم: 315.72 کیلوبایت فرمت فایل: pdf قیمت: 1200 تومان رمز فایل (در صورت نیاز): www.datasara.com

فرمت ایمیل صحیح نمی باشد.

گروه نرم افزاری دیتاسرا www.datasara.com

نمای مطلب

فصلنامه حقوق‌ مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی‌ سال ٧٣ شماره ١ بهار ١٣٨٦ صفحات‌ ١٨٩ ١٥٩
مداخله بشردوستانه‌؛ نقض قاعده یا استثناء سوم
دکتر سیدفضل‌الله موسوی‌ دانشیار گروه حقوق عمومی دانشگاه تهران
مهدی حاتمی دانشجوی دوره دکتری حقوق بین‌الملل دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران
مقدمه
حقوق بین‌الملل در اغاز قرن بیست و یکم با چالش های فراوانی روبه رو است که یکی از مهمترین بحث مداخله نظامی در کشوری است که متهم به عدم رعایت و یا نقص فاحش حقوق بشر می باشد منشور ملل متحد در خصوص استثنائات وارده بر اصل عدم توسل به زور به دو مورد خاص توجه داشته است‌؛ اقدامات سازمان ملل در چارچوب فصل دفاع مشروع‌ منشور به هیچ وجه به استثناء سومی که همان مداخله بشر دوستانه می باشد اشاره ای ننموده است‌ اما در سالهای اخیر مباحثی در باب مشروعیت چنین مداخله هایی توسط حقوقدانان طرح شده‌ که البته دلیل اصلی طرح این مسآله بیشتر به دلیل ضرورت عملی حدوث بحث در صحنه بین الملل است‌ مداخله ناتو در کوزوو و مداخل سازمان جامعه اقصادی کشورهای افریقای غربی در لیبریا در دهه دهنده اهمیت این مبحث در کتابها مقاله های حقوق با توجه به این که جامعه بشری‌ جامعه ارمانی است که نه تنها انسان ها را در سوی مرزهای ملی با یکدیگر دمساز می کند بلکه در حد مبنایی فرا حقوقی‌ جامعه بین المللی دولت ها را وادار می سازد که در جهت تحقق منافع انسان و بشریت گام بر دارند می توان راهکار توسل به زور را جایگزین همکاری و حتی پیشگیری از نقض حقوق بشر و تقویت راهکارهای مناسب دیگر نمود آیا علت اصلی نقص فاحش حقوق بشر حاکمیت ناتوان‌ یا مستبد است که باید ان را ساقط کرد مهمترین سوالی که بنظر قابل طرح می رسد این است که دسته از حکام مستبدی که ناقض حقوق بشر هستند چگونه و به چه طریق به حکومت رسیده اند مقاله حاضر علاوه بر نکات فوق به دنبال پاسخ دادن به این سوالات مهم است‌ مبنای عرفی یا معاهده ای برای دکترین مداخله بشر دوستانه شکل گرفته است یا نه‌ ‌ آیا مقرره مندرج در ماده که مجوز شورای امنیت را برای عملیات اجرایی سازمان های منطقه ای لازم می داند متروک شده است‌ ‌ آیا کشورهای قدرتمند متولی رعایت حقوق بشر هستند یا این یک تکلیف بین المللی است که در صورت احراز وجود قاعده ای در این زمینه‌ همه کشورها حق مداخله دارند این مقاله به دو بخش کلی تقسیم می شود: بخش اول بحث مداخله بشر دوستانه در چارچوب سازمان های جهانی و بخش دوم بحث مداخله بشر دوستانه سازمان های منطقه ای را بررسی می کند بخش اول‌: مداخله بشر دوستانه از طریق سازمانی جهانی با توجه به اینکه تنها سازمان بین المللی جهانی‌ سازمان ملل متحد است‌ در آغاز مبحث اول به بررسی منشور ملل متحد و استدلال طرفداران مداخله بشر دوستانه در چارچوب منشور می پردازیم‌ در مبحث دوم‌ گزارش کمیسیون بین المللی در خصوص مداخله و حاکمیت دولت ها که تحت عنوان مسئولیت حمایت‌ عنوان گردیده‌ مورد تحلیل قرار می گیرد در مبحث سوم به ترتیب به بررسی گزارش های دبیر کل ملل متحد که مباحثی در خصوص موضوع ما را مطرح می‌کنند می پردازیم‌ در پایان این بخش در مبحث چهارم‌ به نقش شورای امنیت در مداخله بشر خواهیم پرداخت‌ مبحث اول‌: ارتباط میان استدلالهای مداخله بشر دوستانه و حفوق مندرج در منشور ملل متحد به منظور اثبات وجود حق مداخله بشر دوستانه در حقوق بین الملل‌ اثبات اینکه چنین حقی ناسازگار با مقررات صریح ماده ‌٤٢‌ نیست‌ ضروری به نظر می رسد ماده ‌٤٢‌ منشور ملل متحد تهدید یا استفاده از ز ‌ور علیه تمامیت سرزمینی یا استقلال سیاسی هر کشوری‌ یا سایر شیوه های ناسازگار با اهداف منشور ملل متحد را منع می کند تنها استثناء نسبت به این اصل‌ حق ذاتی دفاع مشروع فردی یا جمعی و اقدامات قهر آمیز شورای امنیت در چارچوب فصل ٧ منشور است‌ برای اثبات عدم نقض ‌٤٢‌ از طریق مداخله بشر دوستانه دو دسته از استدلالهای مطرح شده‌ مورد بررسی قرار می گیرند: ‌ مداخله بشر دق‌ستانه به معنای استفاده از زرر علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشور ذیربط نیست‌ مداخله بشر دوستانه‌ ناسازگار با اهداف منشور ملل متحد نمی باشد الف‌ مداخله بشر دوستانه به معنای استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشور ذیربط نیست‌: طرفداران این دیدگاه‌ به یک اصل تفسیری استناد می نمایند که بر طبق آن‌ تصریح به امری‌ موجب خروج سایر مسایل است‌ ا بر طبق این دیدگاه چون هدف از مداخله بشر دوستانه استفاده از زور علیه تمامیت ارضی و استقلال سیاسی کشور خاصی نیست و هدف اصلی مسائل بشر دوستانه است‌ پس این نوع از مداخله در چارچوب ماده ‌ نمی باشد در تآیید یا رد این تفسیر می توان به متون مقدماتی منشور مراجعه کرد در زمان نوشتن منشور در جهت محدود کردن قلمرو ممنوعیت استفاده از زور ‌این که فقط محدود به ممنوعیت استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی باشد و سایر موارد را در برنگیرد ‌ قصد و انگیزه ای وجود نداشت‌ این عبارت در پیشنهادات کنفرانس دمبارتن اوکس نیامده بود اما این عبارت به پیشنهاد استرالیا در کنفرانس سان فرانسیسکو در پاسخ به تمایل کشورهای کوچکتر برای تاکید نسبت به حمایت از تمامیت و استقلال سیاسی شان تصویب شد در آن زمان‌ احتمال اینکه این عبارت به طرق گوناگونی تفسیر شود توسط هیات‌های برزیل و نروژ مطرح شد هیات نمایندگی انگلستان بر این نظر بود که جمله بندی این عبارت متناسب است‌ متعاقبا گزارشگر کمیته اول‌ استفاده یک‌جانبه از زور یا سایر اقدامات متصور درخصوص استعمال زور را مجاز ندانست‌ ‌ در این دیدگاه که طرفداران بسیار زیادی دارد و بیشتر قواعد عام تفسیر مندرج در کنوانسیون وین ١٩٦٩ در مورد حقوق معاهدات را طرح می‌کند ‌ماده کنوانسیون وین درباره حقوق معاهدات ملل متحد به منزله یک معاهده تلقی س شود که براساس مواد ٣١ و ٣٢ کنوانسیون ١٩٦٩ وین باید تفسیر شود نویسندگان مشهوری همچون براونلی در این زمینه نظر داده اند که تمامیت ارضی و استقلال سیاسی برای اعطای تضمینات خاص به کشورهای کوچک در منشور آق‌رده شده نه برای اثر محدرد مضیق ممنوعیت توسل به زور در مقابل این دیدگاه که با توجه به اصول تفسیر مواردی را که کشورها از توسل به زور بازداشته شده اند را تفسیر موسع می کند و حتی عنوان مداخله بشردوستانه را هم تحت شمول آنها در س آررد دیدگاه دیگری نیز نسبت به ماده ‌ دارد که قرائت مضیق از این بند از ماده ٢ می باشد آنتونی داماتو یکی از طرفداران سرسخت قرائت مضیق ‌٤٢‌ است که مداخلات محدود را مجاز می داند ‌ او برای تایید این دیدگاه ابتدا متون مقدماتی ماده ‌٤٢‌ را بررسی می کند و سپس یک استدلال دور از ذهن را مطرح می‌نماید او می‌گوید: هیات های نمایندگی معنای لغاتی را که به کار برده اند ندانسته‌اند یکی دیگر از طرفداران این دیدگاه اظهار می دارد: اگر تنظیم کنندگان منشور ممنوعیت تمام اشکال استفاده از زور را می خواستند این مساله را در منشور می‌آوردند در خصوص این دیدگاه باید مبانی استدلالی نظریه پردازان آن را بررسی کرد نظریه پردازان پذیرش مداخله بشر دوستانه‌ بطور کاملا آشکاری نظر تنظیم کنندگان منشور و نگرانی کشورهای کوچک در خصوص تنظیم این ماده را نادیده گرفته و حتی آنها را متهم به عدم تعقل در زمان تنظیم منشور کرده اند چنین ادبیاتی را نمی‌توان به عنوان مبنای استدلال حقوقی پذیرفت زیرا یک جانبه گرایی و عدم توجه به قواعد حاکم بر حقوق بین الملل‌ اولین حرف الفبای آن است‌ ب‌ مداخله بشردوستانه‌ سازگار با اهداف منشور ملل متحد می‌باشد: در سال نمایند دائم ایالات متحده آمریکا در سازمابا ملل متحد استدلال کرد که مداخله ایالات متحده آمریکا در گرانادا متعاقب سایر ارزش های تشریح شده در منشور یعنی‌؛ آزادی‌ دمکراسی و صلح صورت پذیرفته است‌ بنابراین با اهداف منشور ملل متحد سازگار می‌باشد این دیدگاه توسط نویسندگان مختلف مورد انتقاد واقع شده است‌ به عنوان نمونه‌ یکی از حقوقدانان چنین اظهار نظر کرده‌: قرائت بهتر از ماده به این شکل است که هرگونه تهدید یا استفاده از زور که علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشوری نیست اما با ماده منشور ملل متحد ناسازگار است ‌بطریق اولی‌ ممنوع است‌ ‌ یکی از طرفداران مداخله بشر دوستانه این بخش از ماده ‌ را با این ادعا که ش‌رچ حقوق بشر یکی از اهداف مهم منشور است‌؛ نسبت به سایر اهداف منشور برتر می داند بنظر او حقوق بشر نسبت به صلح دارای برتری است‌ بنابراین می توان بخاطر رعایت حقوق بشر صلح را کنار گذاشت‌ در مقابل این اظهار نظر می توان چنین استدلال کرد که اولا منشور ملل متحد میان اهدافا ق مقاصد ماده قائل به سلسله مراتب نشده است ثانیآ در صورت پذیرفتن این نظر هر یک از اهداف مندرج در منشور با توجه به وجود سلسله مراتب‌ توسط قاعده یا هدف دیگر که بنظر عده ای مهمتر است‌ قابل نقض است که این خود زمینه ساز آنارشیسم در صحنه بین المللی است‌ ثالثا اگر بعضی از اهداف بر اهداف دیگر اند مرجع بین‌المللی تقدم و تاخر را باید مشخص کرد آنچه که لازم به ذکر به نظر می رسد این است که منشور ملل متحد در کل مورد توافق دولت های عضو ملل متحد واقع شده و نمی‌توان چنین سند مهمی را به خاطر مسائل و مباحث غیرمستدل کنار گذاشت‌ در مورد مشروعیت یا عدم مشروعیت مداخله بشر دوستانه در حقوق بین‌ الملل اسلام نیز مباحث مفصلی قابل طرح است که در اینجا فقط به این مطلب اشاره شکنیم که در آیه ای از کریم این مساله تحت شرایط خاصی پذیرفته شده است‌ ‌آیه سوره نساء‌ مبحث دوم‌: مسوولیت حمایت در مبحث دوم گزارش کمیسیون بین المللی در خصوص مداخله و حاکمیت دولت‌ها که تحت عنوان مسوولیت حمایت‌ به چاپ رسیده‌ به‌طور مختصر ارائه می‌شود٠ کمیسیونی با ١٢ عضو به نام کمیسیون بین المللی مداخله و حاکمیت دولت‌هاا در نوامبر ٢٠٠٠ تشکیل شد و بجای اصطلاح مداخله بشر دوستانه از عبارت مسوولیت حمایت استفاده نمود در این گزارش ارکانا مسورلیت حمایتی از این قرارند: الف‌ مسوولیت پیشگیری‌ مسوولیت عکس‌العمل‌ مسوولیت بازسازی‌ قبل از هر چیز کمیسیون‌ هر گونه رویکرد جدیدی نسبت به مداخله برای محافظت یا حمایت از بشر را نیازمند انطباق با مساله اساسی می داند: ‌ ایجاد قواعد شفاف تر رویه ها و معیارهایی برای تعیین زمان مداخله و این که آیا مداخله صورت بگیرد یا نه‌ ‌ ‌ ایجاد مشروعیت مداخله نظامی وقتی که مداخله ضروری است و بعد از اینکه تمام روش ها ‌ی معضل‌ شکست بخورد ‌ ‌ ‌ تضمین این که مداخله نظامی‌ فقط برای اهداف پیشنهاد شده‌ صورت می‌گیرد به حذف دلایل مخاصمه در حین اینکه جنبه هایی از صلح پایدار و مداوم تقویت می شود الف‌ مسوولیت حمایت در چارچوب مسوولیت پیشگیری کمیسیون در خصوص تعهد به پیشگیری نکاتی را مد نظر قرار می دهد؛ مثلا پیشگیری از مخاصمه را صرفاً امور محلی یا ملی نمی داند و قصور از جلوگیری را باعث آثار وخیمی در سطح بین المللی تلقی می کند کمیسیون برای موفق شدن پیشگیری‌ حمایت گسترده بین المللی را مد نظر دارد و آن را در اشکال گوناگونی در نظر می گیرد؛ در این خصوص به ماده ٣٣ منشور که طرق مسالمت آمیز حل و فصل اختلافات را مطرح می نماید استناد می‌کند کمیسیون با اشاره به قطعنامه های مجمع عمومی سازمان ملل متخد و شورای امنیت که نقش حیاتی تمام بخش های نظام ملل متحد در پیشگیری از مخاصمه را مورد شناسایی قرار داده و تقویت تاثیر گذاری آنها را متعهد شده است‌ در این گزارش به گزارش مهم دبیر کل در خصوص پیشگیری از مخاصمات مسلحانه در سال نیز اشاره شده است‌ کمیسیون مزبور برای پیشگیری موثرتر سه مساله را مدنظر قرار می دهد: هشدار ادات پیشگیری‌ خواست سیاسی‌

بطور خلاصه می توان سه مساله فوق الذکر را به این شکل تببین کرد که در مورد وضعیت های شکننده که احتمال جنگ داخلی می رود هشدار سریع می تواند راهگشا باشد کمیسیون به گزارشات اخیری که در مورد عکس العمل ملل متحد به قضیه رواندا در سال ٩٤ تهیه شده‌ اشاره می‌کند که در آن فقدان هشدار سریع کاملا آشکار است‌ در این خصوص سازمان‌های غیردولتی را موثر می داند و به عنوان نمونه تعدادی از آنها را نام می برد: گروه بحران بین المللی‌ا عفو بین الملل‌ دیدبان حقوق بشر٣ در مورد هشدار سریع به ماده ٩٩ منشور نیز توجه شده که در پرتو آن دبیر کل توجه شورای امنیت را به وضعیتی که صلح و امنیت را به خطر می اندازد جلب می کند در گزارش مذکور به ادات پیشگیری و خواست سیاسی به طور خاص پرداخته نشده است و بیشتر حول محور هشدار سریع مباحثی مطرح گردیده است‌ مسوولیت در چارچوب مسوولیت عکس‌العمل حمایت بیش از هر چیزی متضمن عکس‌العمل در مقابل به خطر افتادنا انسان است‌ کمیسیون در این زمینه بر این نظر است که وقتی اقدامات پیشگیرانه در حل مشکل از رسیدن به نتیجه مطلوب ناتوان و از پیشگیری از وخامت اوضاع ناکام باشند اقدامات مداخله‌جویانه اعضای جامعه بین‌الملل در کلیت آن از سوی دیگر ضرروی است‌ اقدامات قهرآمیز می‌توانند از نوع سیاسی‌ اقتصادی یا قضایی و یا در فوق العاده ترین حالت مشتمل بر اقدام نظامی باشند یک اقدام نظامی در صورتی قابل دفاع است که شرایط واقعا خطیر و مرگبار باشد یک دسته از اصول وجود دارند که برای قابل دفاع بودن اقدام مداخله جویانه باید مدنظر باشند

کمیسیون عکس العمل را مد نظر دارد: آلف‌ آقدآط‌ت بدون عمی‌ت نظ‌می این اقدامات در سطح سیاسی یا اقتصادی صورت می پذیرند برای موثر بودن عکس العمل غیر نظامی در سطح سیاسی برخی از اصول باید مد نظر قرار گیرد: ا محدودیت هایی بر نمایندگی دیپلماتیک شامل اخراج کارمندان محدودیت هایی در خصوص مسافرت رهبران و خانواده هایشان ٣ تعلیق عضویت یا اخراج از سازمان منطقه ای یا بین المللی خودداری از پذیرش کشور به عضویت نهادهای بین المللی کمیسیون برای موثر بودن عکس العمل غیر نظامی در سطح اقتصادی نیز مسائلی را مطرح می کند: ا ضمانت اجراهای اقتصادی ممکن است دارایی های خارجی یک کشور را مد نظر قرار بدهد محدودیت هایی بر درآمد ناشی از فعالیت هایی مانند نفت‌ الماس‌ دارو و محدودیت هایی برای عدم دسترسی به نفت تحریم سایی ب‌ آقدآم‌ت نظع‌می‌ کمیسیون مزبور در ابتدا به وجود هنجار عدم توسل به زور اشاره می‌کند و آن را معادل اصل بقراطی ‌صدمه و ضرر نزن‌ ‌ا می داند اما در شرایط استثنایی که نظم در سراسر یک کشور از بین رفته است یا جنگ داخلی و سرکوب آنچنان شدید است که افراد غیر نظامی در خطر تهدید کشتار دسته جمعی و یا پاکسازی قومی‌ در سطح گسترده قرار گرفته اند مداخله را مد نظر قرار می دهد کمیسیون در ادامه مباحث به معیارهای قابل قبولی برای مداخله می‌پردازند آنها را در بخش طرح می کند:

مطالب پیشنهادی
متأسفانه موردی یافت نشد.
ناحیه کاربری

فرمت ایمیل صحیح نمی باشد. ایمیل خود را وارد نمایید.

رمز عبور خود را وارد نمایید.

گزیده ها
پرواز با اتومبیل پرنده: اتومبیل تی‌اف-ایکس مجوز پرواز گرفت
گزیده های پر بیننده ترین اخبار روز و هفته
جشن کریسمس در نقاط مختلف جهان (+عکس)
گزیده های وبگردی و اخبار جذاب
بازیافت ماشین های قدیمی به روشی نو!
گزیده های وبگردی و اخبار جذاب
لوکس ترین خودروهای دنیا در نمایشگاه اتومبیل لس آنجلس (+عکس)
گزیده های پر بیننده ترین اخبار روز و هفته
مجله اینترنتی دیتاسرا
کلیه حقوق مادی و معنوی این وبسایت متعلق به گروه نرم افزاری دیتاسرا می باشد.
Copyright © 2015