مجله اینترنتی دیتاسرا
امروز دوشنبه ۲ اسفند ۱۳۹۵

توسعه انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر (Renewable Energy)

توسعه انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر (Renewable Energy)

انرژیهای تجدیدپذیر شامل منابع متنوع و مختلفی بوده که از انرژیهای طبیعی و قابل دسترس به وجود می آیند با توجه به اینکه این انرژیها صورتی آرمانی ندارند اما استفاده از آنها موجب کاهش مصرف فرآورده های نفتی و اشتغال زایی شده و میزان آلایندگی محیط زیست را نیز کاهش میدهد .

چشم انداز استفاده از این انرژی در کشور ما نیز همانند سایر کشورهای توسعه یافته از اهمیت قابل توجهی برخوردار بوده به گونه ایکه دولت در برنامه پنجم توسعه برنامه ریزی لازم را صورت داده لذا با توجه به سیاستهای جهانی توسعه این انرژیها در کشور ما بمنظور حل مشکلات و ایجاد اشتغال اجتناب ناپذیر خواهد بود بررسیهای صورت گرفته در این رابطه حاکی از این بوده که توسعه استفاده از انرژیهای نو می تواند نقش بسزایی در افزایش درجه امنیت سیستم انرژی کشور ایفا نماید در این مقاله ضمن معرفی نمونه های مختلف این نوع انرژی از جمله انرژی باد، انرژی خورشیدی ، انرژی زیست توده ، انرژی زمین گرمایی و انرژی جاذبه ماه به بررسی میزان سهم کشور از این انرژیها ، توسعه تکنولوژیهای روز انرژی تجدیدپذیر و تاثیر آن در ابعاد اقتصادی و اجتماعی ، راهکارها و راهبردها. در کشور پرداخته شده که امکان دسترسی به انرژیهای متنوع در کشور رامیسر مینماید. لذابر اساس داده های موجود میتوان یک چارچوب برنامه مناسب استراتژیک برای توسعه این نوع انرژیها در کشور تدوین واقدامات موثری را صورت داد. 


کلمات کلیدی :  انرژی تجدیدپذیر- چالشها توسعه انرژیهای نوتغییرات جوی انرژیهای تجدیدپذیر


مقدمه

با توجه به نیاز توسعه کشورها میزان به کارگیری انرژی‌های تجدیدپذیر نیز در کشورهای جهان رو به افزایش بوده بطوریکه یکی از شاخص‌های توسعه‌یافتگی مصرف انرزی محسوب می‌شود، برابر برنامه ریزیهای بعمل آمده این نوع انرژی روز به روز سهم بیشتری در سیستم تأمین انرژی ایجاد نموده در این زمینه در سال ۲۰۰۸ بیش از ۱۲۰ میلیارد دلار در بخش افزایش ظرفیت‌ها، احداث نیروگاه‌ها و تحقیق و توسعه انرژی‌های نو سرمایه‌گذاری شده است. 

تا انتهای سال ۲۰۱۰، ظرفیت‌های موجود در انرژی‌های تجدیدپذیر ۳.۸ درصد در تولید الکتریسیته جهان سهم داشته‌اند (این ارقام بدون در نظر گرفتن انرژی آبی می باشد، زیرا این انرژی به تنهایی ۱۵ درصد در تولید الکتریسیته دنیا سهم دارد)، هم‌اکنون انرژی‌های تجدیدپذیر بیش از ۱۴ درصد از انرژی اولیه جهان را تأمین می‌ نمایند . اما متاسفانه در کشور ما سهم چندانی نداشته که این موضوع زنگ خطری در مصرف سوختهای فسیلی برای کشور محسوب می شود . 

بستر مناسب برای گسترش انرژیهای تجدیدپذیر در کلیه کشورها ، حمایت ها و سیاستگذاری دولتی خلاقانه ، وجود بسترهای مناسب جهت سرمایه گذاری وانتقال تکنولوژی به کشورهای در حال توسعه تلقی می شود . 

صنایع انرژی تجدیدپذیر هم اکنون در نقطه گذار قرار گرفته است و از نظر فنی ، توانایی ارائه آنها وجود داشته و از جنبه اقتصادی نیز در بسیاری از مناطق کشور ما نیز رقابت بوده لذا پس از اتمام منابع فرآورده های نفتی و معضل جهانی گرمایش زمین به پیشبرد منافع ملی کشورهای توسعه یافته کمک شایانی خواهند نمود . این صنایع می توانند سرمایه گذاری در زمینه توسعه و تکمیل تکنولوژیهای بازیافت انرژی در بازارهای هر کشوری را به بهره وری برسانند . 

بنظر میرسد سه عامل عمده در گسترش کشش بازار به سوی انرژیهای تجدیدپذیر وجود دارد که نخستین آنها امنیت انرژی ملی بوده بررسیها نشان می دهد که مصرف نفت روبه افزایش بوده و به زودی از تولید بالای داخلی خواهد گذشت بطوریکه کشورهای پیشرفته را به نحو روز افزونی به بازارهای نفت وابسته خواهد نمود معهذا نتیجه این امر آسیب پذیری اقتصاد کشورهای غرب در برابر هرگونه اختلال در واردات نفت خواهد بود . 

رشد سریع کشورهای در حال توسعه فشار روزافزونی بر بازارهای نفتی جهانی وارد خواهد نمود . بطوریکه با گذشت زمان شرایط بدتر و حادتر خواهد گردید لیکن انرژی تجدیدپذیر به کشورهای غربی کمک خواهد نمود که بر منابع داخلی انرژی تکیه نموده و در نتیجه موجب کاهش نیاز آن به سوختهای فسیلی و کاهش رشد مصرف شود . 

عامل اصلی مشکلات موجود در رابطه با انرژی تجدیدپذیر ، نگرانی در خصوص تغییرات جوی بوده انرژی تجدیدپذیر می تواند نیاز به انرژی را تامین نموده و در ضمن انتشار گازهای گلخانه ای را کاهش  دهد .گازهای گلخانه ای نیز مانند دی اکسید کربن و متان بطور مرتب در لایه نازک جو زمین تراکم پیدا می نمایند و این تراکم گازها روز به روز درجه حرارت زمین را افزایش خواهد داد متاسفانه افزایش درجه حرارت نتایج منفی و بالقوه فاجعه آمیزی را به بار خواهد آورد لذا باید اقداماتی برای جلوگیری از آن بعمل آید که استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر بدون کربن یکی از این راهکارها خواهد بود .

عامل سوم ، بهای تمام شده و هزینه های بالای انرژیهای تجدیدپذیر بوده که در سالهای اخیر رو به کاهش نهاده و این روند در آینده نیز ادامه خواهد یافت . 

متاسفانه توجه به انرژیهای نو در ایران طی چند دهه اخیر بیشتر در حد مطالعه و پیگیری فعالیتهای سایر کشورها بوده خوشبختانه در سالهای اخیر با نصب توربینهای بادی و نیروگاه خورشیدی استفاده از این نوع انرژیها بهبود یافته اگرچه هنوز پتانسیلهای بکارگیری از این نوع انرژیها در ایران کامل نشده لیکن با منطقی شدن قیمت حاملهای انرژی امکان استفاده از این انرژیها میسر خواهد شددر این زمینه لازمست برنامه مدون و استراتژیک بکارگیری روشهای مختلف انرژیهای نو با توجه به شرایط کنونی و توان بالقوه موجود بمنظور رسیدن به سهم مناسب از تامین انرژی طی تنظیم یک برنامه ریزی زمانبندی شده در دستور کار قرار گیرد در این مقاله امکان دسترسی به انرژیهای متنوع در کشور مورد پیگیری واقع خواهد شد تا بتوان بر اساس آن به یک چارچوب برنامه مناسب استراتژیک برای توسعه انرژیهای نو در کشور اقدامات موثری را صورت داد . 

سهم انرژیهای تجدیدپذیر در کشور

سهم انرژیهای تجدیدپذیر از کل منابع انرژی در کشورهای آسیایی بالا بوده اما سهم انرژیهای تجدیدپذیر مدرن و برق آبی از کل انرژیهای تجدیدپذیر در برخی از کشورها منجمله ایران بسیار پایین می باشد . هر چند که سهم انرژیهای تجدیدپذیر مدرن در ترکیب انرژی کشورهای در حال توسعه آسیایی رو به افزایش باشد افزایش این سهم نه تنها امنیت انرژی را بالا می برد بلکه با محیط زیست نیز سازگار بوده و به سلامتی مردم منجر می شود . 

بسیاری از کشورهای آسیایی در زمینه انرژیهای تجدیدپذیر اهداف ملی را تعیین نموده اند و این اهداف به مرور زمان بازنگری و تحکیم یافته معهذا برای تحقق این اهداف ، دولتها باید برای استفاده گسترده از انرژیهای تجدیدپذیر به تدوین سیاستها و ایجاد مشوق ها اقدام نمایند در این رابطه بانکهای توسعه چند جانبه می توانند در حمایت و توسعه انرژیهای پاک و به تبع آن کاهش آلودگیهای زیست محیطی ناشی از تولید و مصرف انرژی نقش حیاتی داشته لیکن این بانکها می بایستی به تامین مالی و حمایتهای تکنولوژیکی برای شتاب بخشیدن به توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و افزایش راندمان انرژی تاکید بیشتری نمایند . ضرورت استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر به جای سوختهای فسیلی برای آینده کشور الزامی می باشد .  

نمونه های مختلف انرژی از جمله انرژی باد که توسط توربینهای بادی استحصال می گردد نیز صرفاً از ذخیره شدن انرژی خورشیدی که ظرفیتهای حرارتی ایجاد شب و  روز می باشد بوجود می آید بنابراین منشاء انرژی‌های تجدیدپذیر باد نیز چیزی جز خورشید نیست منشاء انرژی برقابی نیز بخارشدن آب اقیانوسها و دریاها در اثر تابش خورشید صعود بخار آب به لایه های بالای هوا و حرکت آن بهمراه هوا و نزول باران و برف به هنگام صعود هوا به ارتفاعات که انرژی پتانسیل صعود خود را از گرمای خورشید دریافت کرده اند استحصال انرژی برقی وآبی توسط زدن سدها یکی از منابع دیگر انرژی‌های تجدیدپذیر محسوب می شود . 

انرژی زیست توده نیز چیزی جز استحصال باقیمانده انرژی ارگانیک اولیه ذخیره شده فتوسنتزی توسط گیاهان از ضایعات موجودات و گیاهان تبدیل شده به زباله در محیط بی هوازی بصورت گاز متان نیست در زمینه انرژی هسته ای که انرژی حاصل از شکست اتمی اورانیوم می باشد یکی از نمونه های تامین انرژی می باشد باید برای بلندمدت ، تعیین اولویتها را مشخص و کلیه عوامل فنی ، اقتصادی ، اجتماعی ، زیست محیطی  و سیاسی بصورت مثبت و منفی طی بررسیهای مورد لزوم در قالب مطالعات استراتژیک امکان سنجی شده و تدوین شود.

بدیهی است که جایگاه منابع فسیلی و اورانیوم در رابطه با تولیدات پتروشیمی و سایر محصولات و تولید صلح آمیز هسته ای در ایران ضرورت داشته و این منابع اهمیت خود را بعنوان سوخت بتدریج و بدلایل عدیده . از جمله محدودیت منابع ، علل زیست محیطی ، سیاسی و اجتماعی و اقتصادی از دست داده و سایر نیازهای دیگر بکار گرفته خواهند شد .

انرژی زمین گرمایی و کاربرد آن در مناطق مناسب

واژه زمین گرمایی یا همان ژئوترمالGeothermal از ترکیب دو کلمه یونانی Geo به معنی زمین و Therme به معنی گرما تشکیل شده به عبارت ساده تر انرژی ژئوترمال در واقع گرمایی زا بوده که از درون لایه های زمین به بیرون از زمین هدایت می شود بخار و آب داغی که در اعماق زمین تولید می شود برای گرم کردن ساختمان ها و یا تولید برق مورد استفاده قرار می گیرد. انرژی زمین گرمایی یک منبع انرژی تجدیدپذیر مناسب بوده زیرا بارش باران موجب جایگزین شدن آب شده و گرما هم نیز متناوباً در اعماق زمین تولید می شود.

انرژی زمین گرمایی در عمق ۴۰۰ مایلی زیر سطح زمین تولید می شود. حرارتی که به خاطر پوسیدگی آرام ذرات رادیواکتیو در داخل زمین و در لایه سنگ ها تولید می شود از گرمای سطح خورشید بیشتر می باشد از طرفی زمین دارای لایه هایی متفاوت بوده و هسته زمین نیز دو لایه دارد یک هسته جامد داخلی و یک هسته بیرونی که از سنگ های بسیار داغ ذوب شده تشکیل شده و «ماگما» نامیده می شود. «جبه» که هسته را فراگرفته و حدود ۱۸۰۰ مایل ضخامت دارد. جبه از ماگما و سنگ تشکیل شده اما پوسته خارجی ترین لایه زمین می باشد که قاره ها و سطح اقیانوس ها را تشکیل می دهد و حدود ۳ تا پنج مایل در زیر اقیانوس ها و ۱۵ تا ۲۵ مایل در زیر قاره ها ضخامت دارد. پوسته زمین به بخش های متفاوتی تقسیم شده که به آنها «پلیت» می گویند.

 در اقصی نقاط جهان از طریق حفر چاه های عمیق و پمپاژ آب داغ یا بخار داخل زمین به سطح زمین، انرژی «زمین گرمایی» تولید می شود و برای گرم کردن خانه ها و تولید الکتریسیته مورد استفاده قرار می گیرد.در پاره ای موارد نیز از منافذ طبیعی می توان انرژی گرمایی تولید نمود . 

مکانهای مناسب انرژی زمین گرمایی 

اغلب منابع «انرژی زمین گرمایی» در اعماق زمین جای داشته و نشانه مشخصی هم برای یافتن آنها در سطح زمین وجود ندارد. بعضاً انرژی زمین گرمایی به صورت آتشفشان، انتشار دود و بخار از شکاف دهانه آتشفشان، چشمه های آب گرم و آبفشان ها به سطح زمین منتقل می شود. بیشترین فعالیت های آتشفشانی در دنیا در ناحیه ای که حلقه آتش نامیده می شود به وقوع می پیوندد. بعضی از کاربردهای انرژی زمین گرمایی از دمای نزدیک سطح زمین استفاده می نمایند در حالی که برخی دیگر نیازمند حفر چاه های بسیار عمیق در زمین بوده لذا سه کاربرد اصلی انرژی زمین گرمایی شامل موارد زیر است:

۱)    سیستم های گرمازا و استفاده مستقیم از آب گرمی که در چشمه ها و مخازن آب نزدیک سطح زمین قرار دارند.

۲)    تولید الکتریسیته در نیروگاه ها که نیازمند آب و یا بخاری بوده که درجه حرارت بسیار بالایی داشته باشد. نیروگاه های زمین گرمایی معمولاً در مکانی احداث می شوند که منابع انرژی زمین گرمایی در عمق یک یا دو مایلی از سطح زمین واقع شده اند.

۳)    پمپ های حرارتی زمین گرمایی که از زمین محکم و سخت و حرارت آب نزدیک سطح زمین استفاده می نماید تا دمای هوا را در روی زمین کنترل نمایند.

استفاده از انرژی زمین گرمایی

از دوران باستان، استفاده مستقیم از آب داغ به عنوان منبع انرژی مرسوم بوده رومی ها، چینی ها، از چشمه های معدنی گرم برای حمام کردن، غذا پختن و تولید گرما استفاده می نمودند. امروزه بسیاری از چشمه های آب گرم برای شست وشو مورد استفاده قرار می گیرند و بسیاری از مردم عقیده دارند که آب های گرم و غنی از مواد معدنی خاصیت شفابخش فراوانی دارند.

استفاده از انرژی زمین گرمایی، گرم کردن ساختمان ها از طریق سیستم های گرمایشی در برخی از شهرهای اروپا رایج می باشد . از نمونه های دیگر استفاده مستقیم از انرژی زمین گرمایی می توان به کاشت محصولات، خشک کردن الوارها، میوه ها و سبزی ها اشاره نمود.

نیروگاه های زمین گرمایی از منابع آب گرم استفاده نموده لذا این نیروگاه ها نیاز به منابعی دارند که دمای بالایی داشته باشند (۳۰۰ تا ۷۰۰ درجه فارنهایت). که برای دسترسی به این منابع می توان چاه های عمیق حفر کرد و بخار یا آب داغ را به سطح زمین آورد. غالباً چاه های نیروگاه های زمین گرمایی یک تا دو مایل عمق دارند.

امریکا بیش از تمام کشورها از انرژی زمین گرمایی برق تولید می کند اما تمام برقی که از این طریق تولید می شود بخش بسیار اندکی از کل الکتریسیته تولیدی در این کشور می باشد در حالی که دمای هوا روی زمین هر فصل و حتی هر روز متفاوت بوده ، دمای ۱۰ فوت بالایی سطح زمین معمولاً بین ۵۰ تا ۶۰ درجه فارنهایت می باشد در برخی از مناطق دمای خاک معمول در زمستان از هوا گرمتر و در تابستان سردتر بوده معهذا پمپ های زمین گرمایی برای سرمایش و گرمایش ساختمان ها از دمای ثابت زمین استفاده می کنند. اصولاً در زمستان گرما را از زمین به ساختمان ها منتقل شده و در تابستان درست برعکس این کار را صورت می گیرد

پمپ های حرارتی زمین گرمایی باصرفه ترین، پربازده ترین و سازگارترین سیستم ها با محیط زیست بوده که برای کنترل دمای هوا مورد استفاده قرار می گیرند. لذا لازمست با شناسائی اینگونه مکانها استفاده از انرژی فوق را در کشور رایج نموده اگرچه اغلب واحدهای مسکونی هنوز از سیستم های گرمایش و هواسازهای سنتی استفاده می نمایند، پمپ های حرارتی زمین گرمایی هر روزه بیشتر مورد استقبال قرار می گیرند. در سال های اخیر برای ترغیب صنایع به استفاده از پمپ های حرارتی انرژی گرمایی اقدامات مناسبی صورت پذیرفته تاثیرات محیط زیستی انرژی زمین گرمایی به نحوه استفاده از این انرژی مرتبط می شود. استفاده مستقیم و نیز کاربردهای حرارتی از این انرژی غالباً هیچ گونه تاثیر منفی نداشته نیروگاه های زمین گرمایی برای تولید الکتریسیته هیچ گونه سوختی را مصرف نمی نمایند بنابراین سطح گازهای منتشره از این نیروگاه ها بسیار پائین بوده و تقریباً کمتر از یک درصد از دی اکسید کربنی که از نیروگاه های سوخت فسیلی متصاعد می شود را تولید می نمایند. لذا با توجه به کاهش سفره های زیرزمینی منابع انرژیهای فسیلی لازمست مسئولین کشور به دنبال شناسائی مکانهایی در کشور جهت بکارگیری و استفاده از این تکنولوژی ها بوده و آن را ترویج دهند . 

انرژی زمین گرمائی در نواحی آتش نشانی ایران مانند منطقه سبلان در استان اردبیل و سایر نواحی که لایه های ماگما به سطح زمین نزدیک است در صورت فراهم بودن برخی از شرایط قابل دسترسی می باشد . 

تولید انرژی پاک بااستفاده از جاذبه ماه

کره ماه نیز یکی از منابع انرژی تجدیدپذیر قابل توجه بوده لیکن کمتر از انرژی خورشیدی به آن توجه شده معهذا سابقه بهره برداری از انرژی ماه به اوایل قرن دوازدهم میلادی رسیده که کشورهای انگلستان ، فرانسه و اسپانیا نیز در این زمینه پیشرو می باشند . 

جاذبه ماه به عنوان منبع انرژی قابل استفاده این ستاره نورانی بوده که جزر و مد را پدید می آورد ماه موجب حرکت آب و تولید انرژی می شود لذا با توجه به قدمت بهره برداری این انرژی استفاده از آن در کشور ماهنوز چندان گسترش نیافته که علت این امر را می توان در هزینه بر بودن آن جستجو نمود به ویژه آنکه احداث تجهیزات عظیم و توربینهای بزرگ باید در آب شور انجام گیرد که خود کاری بس دشوار می باشد و عمر وسایل و تجهیزات را نیز کاهش می دهد 

مهمترین ویژگی سواحلی که می توان از آنها انرژی جزر و مدی به دست آورد اختلاف ارتفاع آب در کشند بالا و کشند پایین بوده که در بعضی سواحلخلیج فارس و دریای عمان به پنج متر نیز می رسد اما این ویژگی به تنهایی کافی نیست بلکه باید وضعیت جغرافیایی ساحل نیز برای احداث نیروگاه جزر و مدی محل مناسبی باشد که چنین مکانی هایی در همه جا یافت نمی شود تاکنون فقط ۲۰ سایت در سراسر جهان به عنوان ایستگاههای انرژی جزر و مدی شناخته شده اند.محققان تخمین زده اند در حال حاضر می توان ۲ تا ۳ هزار میلیون مگاوات ساعت از جزر و مد در سایتهای گوناگون انرژی به دست آورد . 

آثار ماه و خورشید و زمین بر همدیگر شرایطی را فراهم می آورد که می توان از آن انرژی کسب نمود جزر و مد نیز بر اثر نیروهای هم کنشی زمین ، ماه و خورشید پدید می آید . نیروهای واکنشی میان ماه و خورشید و زمین موجب بالا و پایین رفتن منظم آب اقیانوس ها در سراسر جهان می  شود که نتیجه آن امواج جزر و مدی بوده ماه نیرویی بیش از ۲ برابر نیرویی که خورشید بر امواج جزر و مدی تاثیر می گذارد بوجود می آورد در نتیجه جزر و مد به وضوح تابعی است از گردش ماه به دور زمین . ایجاد موج در روز و سیکل جزر و مد ، در هر سطح از اقیانوس وجود دارد . 

در واقع نیروی جاذبه ماه باعث برآمدگی آبها شده و به دلیل گردش وضعی زمین این برآمدگی به سمت غرب جریان پیدا می نماید در نتیجه موجهایی با دوره ۱۲ ساعت و ۲۵ دقیقه ایجاد می شود که دامنه نوسان انها در اقیانوسهای بزرگ ؛ حدود نیم متر می باشد . اثر نیروی جاذبه خورشید نیز مشابه لیکن ضعیفتر بوده و هر ۱۲ ساعت یک بار ظاهر می شود لذا بدین ترتیب جزر و مد زمانی به وجود می آید که ماه و خورشید در یک جهت قرار گرفته باشند بنابراین پیش بینی میزان جزر و مد و انرژی حاصل از آن عملی بوده در حا لی که به دشواری می توان درباره میزان انرژی باد یا خورشید پیش بینی نمود . 

زیان ناشی از تولید انرژی جزر و مد ماه

با توجه به گرم شدن کره زمین و عواقب ناشی از آن بر اثر استفاده از سوختهای فسیلی ، توجه و استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر افزایش یافته معهذا برخی از این انرژیها نیز آثار مخربی در محیط زیست ایجاد می نمایند .

برای بهره برداری از انرژی جزر و مدی روشهای گوناگونی وجود دارد لیکن کلیه این روشها اصل مشترکی بعنوان ایجاد سد یا حوضچه ای در دهانه رودخانه یا دهانه یک خلیج می باشد . بررسیها  و تحقیقاتی که در این زمینه انجام شده نشان داده که زیانهای سازه ای ایجاد شده برای جذب انرژی جزر و مدی شبیه خطراتی بوده که سدهای بزرگ بر اکولوژی سیستمهای رودخانه ای و پیرامون آنها ایجاد نموده اند این سازه ها جریان آب را هنگام ورود و خروج در دهانه رودخانه تغییر داده و موجب بر هم زدن نظم اکولوژیکی این نقاط حساس می شوند .

در هنگام احداث اینگونه نیروگاهها, گیاهان و جانوران بسیاری آسیب می بینند و سالها پس از بهره برداری نیز تغییرات بیولوژیکی موجب به وجود آمدن شرایط جدید زیست محیطی می شود . برخی از گونه بومی گیاهان و جانوران برای همیشه در آن منطقه از بین رفته و برخی گونه های دیگر جای آنها را می گیرند معهذا در پاره ای موارد سواحل سنگی در دوره احداث نیروگاهها برای همیشه ناپدید می شوند از طرفی تاسیسات این نیروگاهها موجب می شوند تبادل آب رودخانه و دریا از پیش کمتر شده و در نتیجه محل ورود آب , شوری و کدر بودن آب کاهش می یابد و با کاهش کدر بودن , نور خورشید بیشتری به آبزیان می رسد و بدین ترتیب فیتوپلانکتون ها افزایش یافته و تغییر دیگری در اکوسیستم آبی پدید می آید که ا لزاماً مطلوب نیست . 

از طرفی فنسها و توربینهای منصوبه این نیروگاهها نیز آثاری بر محیط زیست گذاشته که صرفاً به زمان ساخت  محدود نبوده بلکه در دوره بهره برداری نیز نتایج منفی خود را نشان میداده بیشترین اثر منفی توربینها بر ماهیها موجب شده گردش توربینها با سرعت ۲۰ تا ۳۰ دور بر دقیقه کشتار ماهی ها را به حداقل می رساند . 

گرچه فنسها سبب می شوند پستانداران دریایی بزرگتر نظیر دلفین ها و فوکها از گزند پره های توربینها در امان بمانند اما مسیرهای عبور ماهیان و بسیاری جانوران دیگر را مسدود می نموده . گاهی از حس گرهای الکترونیکی حساسی استفاده می شود تا چنانچه جانوری بزرگ از محدوده ممنوعه عبور کرد توربینها از کار بیفتند از طرفی ماهیان ممکن است از آنها عبور نموده و در دام پره توربینها گرفتار شوند با این تفاسیر برای کاهش مرگ و میر ماهیان روشهایی ابداع شده که بر اساس نوع فنسها و فاصله ای که تجهیزات و فنسها باید داشته باشند تا حدودی این مشکل حل می شود بهر حال در مجموع تحقیقات نشان داده که آثار منفی فنسها و توربینهایی که درمناطق مجهز به حسگرها استفاده شده و از سازه های سد کمتر بوده زیرا مانع چرخه آب و مهاجرت ماهیان نمی شوند . 

استفاده از انرژی جزر و مد با وجود زیانهایی که دارد در صورت رعایت ضوابط زیست محیطی می تواند به عنوان انرژی مطمئن و جایگزین مناسبی برای بخش عمده ای از سوختهای فسیلی به کار گرفته شود اما چنین نگرشی در کشورهایی که از انرژی ارزان استفاده می شود حداقل تا زمانی که چاههای نفت و ذخایر گازی برای همیشه به پایان برسند تنها می تواند رویایی بی تعبیر باشد .

تولید برق از انرژیهای تجدیدپذیر 

در حال حاضر حداقل تعداد ۱۰۵ کشور انواع مختلفی از اقدامات خود را در راستای توسعه تولید برق تجدیدپذیر صورت داده اند که مهمترین و رایجترین شکل اقدامات و سیاست گذاریها شامل موارد زیر می باشد .

۱.    تعیین تعرفه خرید برق تضمینی در نزد مصرف کنندگان 

۲.    تعیین سهم انرژیهای نو از سبد انرژی کشور 

۳.    تعیین یارانه سرمایه گذاری اولیه یا اهدای امتیاز به مصرف کننده

۴.    تامین اعتبارات مالیاتی سرمایه گذاری و سایر اعتبارات مالیاتی 

۵.    اهدای معافیت از مالیات یا معافیت از مالیات ارزش افزوده 

۶.    دادو ستد گواهی نامه های سبز ناشی از استفاده از انرژیهای نو

۷.    شبکه میترینگ و اقدامات مناسب تولید برق

۸.    سرمایه گذاری مستقیم دولت در این بخش

۹.    برگزاری مناقصات عمومی برای تولید برق مناسب

در این زمینه اقدامات مشروحه زیر نیز ضروری بوده است . 

۱)    خرید تضمین شده برق تولیدی

در اوایل سال ۲۰۱۰ این نوع سیاستگذاری و اقدامات تشویقی دولتها در بیش از ۵۰ کشور جهان مورد استفاده قرار گرفته و بیشترین سهم و تاثیر آن در توسعه برق بادی و پس از آن در ارتقای سطح نوآوری و میزان سرمایه گذاری بر سیستمهای برق بوده در این رابطه تنوع و ایجاد تغییرات در تعرفه خرید برق تضمینی وجود داشته که هم اکنون نیز استمرار دارد .  

۲)    تعیین سهم انرژیهای نو از سبد انرژی کشور 

اقدامات تعیین سهم انرژیهای نو از سبد انرژی کشور در سطح شهرستانها و استانها در برخی از کشور ها در حدود ۱۰ کشور در سطح ملی وجود دارد . اهم این سهم تعیین شده در بازه ۵/۲۰ درصد و با چشم انداز سالهای ۲۰۱۲-۲۰۱۵-۲۰۲۰-۲۰۲۵ پیش بینی گردیده است . 

۳)    محاسبه یارانه سرمایه گذاری در مراحل اولیه و همچنین اهدای امتیاز تامین اعتبارات ، معافیت مالیاتی سرمایه گذاری یا معافیت از مالیات ارزش افزوده خود از نکات بارز می باشد .

غالباً یارانه سرمایه گذاری اولیه بصورت مستقیم میسر بوده لیکن اهدای امتیازات یا تخفیفها در برخی از کشورها اعمال شده و تامین اعتبار مالیاتی سرمایه گذاری کاهش هزینه گمرک واردات و سایر موارد معافیت از مالیات نیز به عنوان حمایت مالی در بسیاری از کشورها در سطح ملی رایج بوده است . 

۴)    اعتبار مالیاتی تولید برق

تامین اعتبارات و تخصیص بودجه ویژه تولید انرژی که در بعضی از کشورها لحاظ شده معهذا این اعتبار غالباً مبلغ ثابتی به ازای کیلووات ساعت بوده یا درصدی از دیگر تعرفه های خرید برق شرکتهای برق منطقه ای یا میزان پایه تعرفه می باشد در بعضی کشورها از اعتبار مالیاتی تولید برق جهت سیاستگذاری توسعه برق تجدیدپذیر استفاده می شود. 

۵)    تاسیس صندوقهای ویژه انرژیهای تجدیدپذیر 

در برخی کشورها صندوقهای ویژه انرژیهای نو راه اندازی شده تا نسبت به تامین هزینه های سرمایه گذاری احداث نیروگاههای تجدیدپذیر و وامهای با بهره کم و همچنین کمک به بازار تحقیق و توسعه استانداردها اقدام نماید که توصیه می شود این امر در کشور ما نیز میسر گردد .

۶)    برگزاری مناقصات عمومی اصولاً در احداث اینگونه نیروگاهها بسیار موثر می باشد.

از دو دهه اخیر در برخی کشورها انجام مناقصات عمومی الزامی بوده و همچنین سیاست امتیاز انحصاری برای برق بادی در چین در سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۷ با انجام دوره های مناقصات سالیانه به مدت ۵ سال به نصب ۳.۴ گیگاوات ظرفیت جدید منجر شد که می تواند تجربه مناسبی برای سایر کشورها باشد اگرچه طرح خرید تضمینی برای حمایت پروژه ها از این سیاست پیشی گرفت انجام مناقصات عمومی در سایر کشورها جهت استفاده از انرژیهای خورشیدی و  برق انجام شده که الگوی مناسبی برای سایر کشورها می باشد .

۷)    شبکه میترینگ که خود موجب تولید برق مناسب شود . 

فرآیندی که در آن مصرف کنندگان برق تجدیدپذیر به خصوص کاربران سیستمهای فتوولتائیک بر روی سقف منازل مسکونی نصب نموده و مازاد برق تجدیدپذیر تولیدی خود را به شبکه تزریق نموده و این میزان برق توسط شرکت توزیع برق اندازه گیری و از مصرف کننده خریداری می شود . قوانین مرتبط با  Net meteringدر حداقل ۱۰ کشور وضع شده و اکثر قوانین به ظرفیتهای نصب شده محدود و کوچک مربوط می شود استفاده از این سیاستگذاری در کشورهای در حال توسعه نیز در حال افزایش است . 

۸)    سرمایه گذاری مستقیم دولت در سالهای گذشته در بسیاری از کشورها , تلاشهای فراوانی در راستای ارتقای کاربرد منابع تجدیدپذیر انرژی صورت پذیرفته لیکن تعدادی از رویکردها با درجه پیشرفت متفاوتی به کار گرفته شده اند . تجارب این کشورها حاکی از آن بوده که مجموعه واحدی از سیاستهایی که بتواند بطور موفقیت آمیزی صنعت انرژیهای تجدیدپذیر را در هر کشور چه به لحاظ عملیاتی و چه به لحاظ مالی ایجاد کند وجود ندارد البته موفقیت یا شکست رویکردهای سیاستی مختلف به تکنولوژی مورد نظر و کشور بررسی شده نیز بستگی دارد . که مهمترین موضوع سرمایه گذاری دولت بر روی اینگونه انرژیهای حساس که در آینده کشور ما به آن نیاز دارد می باشد .

سیستمهای انرژی خورشیدی تولید برق

تولید نیروی برق بستگی به قدرت اقتصادی هر کشور دارد به همین علت افزایش تولید الکتریسیته بعنوان ارزش افزوده در دهه اخیر مورد توجه بوده در این رابطه در صورت دست یابی به تکنولوژیهای پیشرفته , بکارگیری و استفاده از انرژیهای پاک و سیستمهای تجدیدپذیر در تامین انرژی مورد نیاز امری اجتناب ناپذیر و رشد قابل ملاحظه ای در کشور خواهد داشت . سهولت دسترسی و کاربرد انرژی خورشیدی حائز اهمیت بوده لذا از جائیکه خورشید بزرگترین و تنها منبع تامین کننده انرژی کره زمین بوده , انرژی صادره از آن به صور مختلف بمنظور تامین انرژی مورد نیاز سوختهای غیرفسیلی مورد استفاده قرار می گیرد . 

غالباً در سیستم های تبدیل انرژی زمانی اهمیت بیشتری می یابد که انرژی تابشی خورشید با استفاده از سیستمهای فتوولتائیک بطور مستقیم به انرژی الکتریکی تبدیل شود و لذا سهولت در دسترسی به انرژی الکتریکی حاصل از برق خورشیدی یکی از کاربردهای آن است . 

تولید سلول و مدولهای خورشیدی در چند سال اخیر رشد فزاینده ای داشته و در سالهای کنونی به بیش از ۲۵۰۰ مگاوات پیک در سال رسیده است .

دلایل قابل توجه به صنعت انرژی پاک خورشیدی در دهه اخیر و رشد سالانه آن به شرح ذیل می باشد :

-    کاهش مصرف سوخت فسیلی و مشکلات سوخت رسانی بویژه در مناطق صعب العبور که استفاده از انرژی را تسهیل می کند . 

-    قابلیت تولید در محل مصرف ، کاهش و صرفه جویی در هزینه های انتقال و توزیع انرژی الکتریکی و عدم نیاز به شبکه سراسری برق 

-    تنوع بخشی با منابع تامین کننده انرژی که بسیار قابل توجه می باشد.

-    امکان نصب و راه اندازی اینگونه انرژی در قدرتهای مختلف ؛ متناسب با نیاز مصرف کننده که استفاده را در هر نقطه مناسبی از زمین میسر می سازد . 

-    طول عمر مناسب و سهولت در بهره برداری از این انرژی پاک خورشیدی

-    امکان نصب در هر نقطه اعم روی سقف خانه ها و غیره و توانایی ذخیره سازی انرژی در باطری بمنظور استفاده در زمانهای آتی

ضرورت سرمایه گذاری در انرژی خورشیدی

صنعت جهانی ۱۲ میلیارد دلاری انرژی خورشیدی در حال حاضر عمده ترین منبع انرژی تجدیدپذیر در رابطه با استفاده از نیروی تولید انرژی خورشیدی بوده که میزان آن در حال افزایش است . 

انرژی خورشیدی در کشورهای در حال توسعه فرصتهای بزرگی در پیش رو داشته لیکن استفاده از این فرصتها و اجرایی نمودن آن با مشکلاتی مواجه شده به این علت که این برنامه ها نیازمند تشکیلات سازمانی محلی از شرکتهایی برای فروش ، نصب و سرویس تجهیزات بوده و در حقیقت محتاج کمکهای مالی دولت می باشد .

انرژی بادی و ظرفیتهای منصوبه موجود

رشد چشمگیر صنعت انرژی باد در جهان در سال ۲۰۰۸ بیانگر این واقعیت بوده که کارشناسان این انرژی علاقه مند به گسترش و بهره گیری روز افزون از آن بوده لذا باید توجه داشت که انرژی بادی ، فناوری نوینی بوده که بمنظور بهره برداری نیازمند سیاستهای ویژه ای می باشد. 

کشورهای پیشرفته راهبردها و برنامه ریزی هایی صورت داده اند، که تصویب تعرفه های خرید برق بادی سالیانه از جمله بوده بطوریکه این تعرفه ها متناسب با میزان تورم و نوع تکنولوژی مورد استفاده متغیر می باشد از طرفی سالیانه با توجه قدیمی شدن تکنولوژیهای مورد استفاده میزان تعرفه خرید برق کاهش یافته که این روش شیوه مناسبی بمنظور حمایت و تشویق سرمایه گذاران جهت بهره گیری از تکنولوژی های جدیدتر و در نتیجه افزایش بازدهی و تولید می باشد . 

اختصاص امتیاز مالیات سرمایه گذاری در صنعت انرژیهای تجدیدپذیر ، پرورش متخصصان خبره در این زمینه و همچنین جایگزینی توربینهای بادی قدیمی که دارای ظرفیت تولید پایینتری بوده با توربینهای مدرن که موجب افزایش تولید انرژی بادی از مزارع بادی قدیمی می شوند نیز از موارد دیگری در برنامه ریزیهای کلان کشورهای پیشرفته محسوب می شوند .  خوشبختانه در کشور ما نیز به این امر توجه شده که نصب توربینهای بینالود در خراسان رضوی از این جمله است .

منافع ملی و جهانی کشور از استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر

انرژیهای تجدیدپذیر شامل منابع متنوع و مختلفی بوده که از انرژیهای طبیعی و در دسترس و در محل زندگی به دست می آید لیکن این انرژیها صورتی آرمانی ندارد اما استفاده بیشتر از آن موجب می شود که واردات نفت را کاهش داده و سطح آلودگی ها و انتشار گازهای گلخانه ای را کاهش داده و مشاغل جدید ایجاد نموده تا رفاه مردم نیز تامین گردد . 

انرژی تجدیدپذیر قادر خواهد بود برای کشورهای در حال توسعه و مناطق روستایی ، فرصتها و امکانات فوق العاده فراهم نماید .

انتقال تکنولوژی به کشورهای در حال توسعه 

چشم انداز استفاده از انرژی تجدیدپذیر در کشور ما نیز در آینده قابل توجه و نیز مثبت بوده و بطوریکه این روند به طور دائم در حال تغییر و سرعت می باشد این موضوع سبب می شود که مبارزه تنگاتنگی برای طراحان سیاستهای دولتی بوجود آید لذا طراحانی که باید دائماً بر پیش بینی های رایانه ای تکیهمی زنند و ممکن است بعلت افزایش بسیار سریع قیمت نفت و افزایش سریع تقاضا در جهان برای استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر از اعتبار دور شده باشندلذا  بمنظور فراهم آوردن چنین فرصتهایی ، قیمتهای انرژی سنتی می بایستی کماکان بالا بوده و بهای استفاده از  انرژیهای تجدیدپذیر نیز همچنان کاهش پیدا نماید و در این رابطه سیاستهای دولتی نیز ثابت و قابل پیش بینی بوده تا سرمایه گذاران و وام دهندگان را به حمایت مالی از سیستمهای انرژیهای تجدیدپذیر تشویق و متعهد نمایند که نسبت به ترویج و توسعه اینگونه انرژیها اهتمام تا از طریق هماهنگی های بین المللی انتقال تکنولوژیهای مختلف به کشورهای در حال توسعه میسر شود . 

 روشهای استفاده از اتلاف گرمای خروجی ناشی از تولید انرژی

نیروگاههای سیکل ترکیبی بسیار کارآمدتر از نیروگاههای معمولی هستند زیرا آنها اتلاف گرمای خروجی در طی تولید برق را نیز مجدداً برای تولید انرژی گرمایی مورد استفاده قرار می دهند . در مقایسه با نیروگاههای استاندارد دستگاههای تولید ترکیبی می توانند هزینه های برق و گرما را تا میزان ۴۰% کاهش دهند . اگر این تکنولوژی توزیعی به طور وسیعی استقرار یابد و بتواند به طور موثری به شبکه برق متصل شود پتانسیلی برای کاهش چشمگیر انتشار گازهای خطرناک می باشد تکنولوژی ترکیبی گرما و برق استفاده شده در دستگاههای تولید ترکیبی در روشهای دیگری از نیروگاهها نیز استفاده شده علاوه بر اینها کاربرد حذف گرما در فرآیند تولید برق در راستای اهداف گرمایشی روی هم رفته فرآیند کارآمدتری را به وجود می آورد . 

تقاضا برای روشهای تولید پایدار ذخیره سازی انرژی در حال افزایش بوده به طوریکه همواره برای تامین انرژی پایدار از اهمیت بیشتری برخوردار می باشد در حقیقت کلیه روشهای ذخیره سازی در صدد ذخیره انرژی مازاد .در هنگامی که مصرف انرژی پایین تر باشد بوده تا بتواند در زمانی که تقاضا برای انرژی زیادتر می باشد مورد استفاده قرار دهند. 

تعدادی از تکنولوژیهای متفاوتی که در مقیاسی وسیع می توانند مورد استفاده قرار گیرند عبارتند از : تکنولوژیهای پمپی یا مکشی ، هوای فشرده ، ذخیره انرژی مغناطیسی و زمین گرمایی همچنین باتری نوین . سیستمهای ذخیره سازی مغناطیسی با ایجاد راندمان خروجی تا حد ۹۸ درصد ، همواره تاثیرگذارند به علاوه این تکنولوژی بهره برداری از مقادیر هنگفتی از انرژی را با سرعت زیاد مقدور می سازد .

از طرفی سیستمهای ذخیره سازی انرژی زمین گرمایی نیز می توانند برای ذخیره سازی انرژی فصلی به کار برده شوند بنابراین گرمای تولید شده در تابستان می تواند در زمستان مورد استفاده قرار گیرد . 

ذخیره سازی انرژی پایه هیدروژنی یک روش موثر انرژی مصرفی توسط ایستگاههای بادی یا سیستم های برق زای نوری به طور بی رویه تولید شده را فراهم نماید تجربه الکتریکی برای تولید هیدروژن مورد استفاده قرار گرفته لیکن در مواقع لزوم هیدروژن می تواند به انرژی قابل استفاده تبدیل شود در آینده اضافه شدن هیدروژن به پیلهای سوختی برای جذب انرژی مازاد بر نیاز در طی دوره های پیک امکان پذیر خواهد شد . مزیت این روش موجب می شود که پیلهای سوختی راندمان خروجی ۶۵% داشته و به هیچ وجه انتشارات مضر تولید ننمایند. 

تغییرات جوی و ضرورت تولید انرژیهای نوین 

تغییرات شدید جوی می تواند کشورها را برای دستیابی به اهداف تعیین شده در زمینه استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر با مشکلات بسیاری مواجه نماید . 

توربین های بادی ممکن است در آینده با مشکلاتی نظیر فرسایش خاک یا عدم وزش باد در برخی مناطق مواجه شوند که در این صورت سرمایه گذاریهای انجام شده برای نصب و استقرار آن بی نتیجه خواهد بود همچنین تولید انرژی از طریق استفاده از باتریهای خورشیدی به دلیل تابش همیشگی خورشید در برابر تغییرات آب و هوایی مصون نمیباشد غالباً این پنلها که باید به صورت گسترده روی دشتها یا زمینهای هموار نصب و مستقر شوند نیز با خطراتی ناشی از رانش زمین ، سیلاب و ... مواجه خواهند شد لازمست برای تولید نیرو از طریق قدرت جزر و مد دریا نیز توجه به عوارض ناشی از افزایش سطح آب و فعالیت طوفانها شود در مجموع منابع انرژی نیز در حال تغییر بوده و تولید آن در شرایط متغیر آب و هوایی همچنان پایدار باقی خواهد ماند . 

در جهت درک مشکلات ناشی از تغییرات جوی بر روند تولید انرژیهای تجدیدپذیر نیز می بایستی به مشکلات تولید انرژی توسط توربینهای بادی توجه شود از طرفی شدت وزش باد در همه اوقات یکسان نبوده بنابراین از دیدگاه علمی شبکه های انرژی تولید شده نیز برای تامین نیاز مصرف کنندگان به منبع باثباتی نیازداشته تا بتوانند به صورت مستمر برق تولید نمایند . 

اصولاً باد با برنامه ریزی قبلی شروع به وزیدن ننموده بلکه با اراده الهی این امر میسر بوده از طرفی در مواقعی وزش باد بسیار شدید بوده که بنابر ملاحظات ایمنی توربینها را باید خاموش نمود و چنانچه شدت باد نیز بسیار کم باشد نمی توان برق مورد نیاز را تولید کرد . در پاره ای موارد وزش باد هنگام شب شدیدتر بوده بطوریکه درزمانی که مصرف برق نیز در پایین ترین حد ممکن قرار داشته این امر موجب مشکلی جدی برای شرکتهای تولید کننده برق فراهم می آورد زیرا امکانی برای ذخیره سازی برق در مقیاسی گسترده وجود ندارد . برق تولیدی نیز باید زمانی مصرف شود که در شبکه تولید شده لذا از جائیکه این امکان وجود نداشته که الکتریسیته تولیدی در مقیاسی وسیع ذخیره شود مشکلات عدم تولید مناسب انرژی از باد نیز افزایش خواهد یافت . 

از طرفی نیروگاههای بادی درست در همان مناطقی که شدیداً به برق نیاز دارند دایر نمی شوند به همین علت باید برای انتقال الکتریسیته تولید شده انرژی را از طریق ایجاد خطوط شبکه منتقل نمود که این موضوع نیز به میلیاردها تومان سرمایه گذاری نیاز دارد . 

بهرحال با توجه به تشدید تغییرات جوی در آینده و آثار مخرب احتمالی آن در روند سرمایه گذاریهای صورت پذیرفته لازمست قبل از انتخاب هر منطقه ای جهت احداث تاسیسات تولید انرژی  نه تنها به عوارض احتمالی بر محیط زیست توجه نمود . بلکه به عوارض متقابل زیست محیطی نیز دقت نمود

راهکارها، راهبردهای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور

در جهت توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر برای تسهیل تدوین استراتژی چهار حوزه وجود داشته که ابزارهای مالی، ابزارهای قانونی، توسعه تکنولوژی و بالا بردن آگاهی، ظرفیت‌سازی و آموزش را شامل می شود . 

در ایران شرایط لازم جهت تأمین مشوق‌های مالی از طریق تأسیس صندوق تجدیدپذیرها امکان پذیر بوده که این امر می‌تواند با اخذ عوارض برق سبز بمبلغ بسیار کم از محل افزایش قیمت فروش برق به مشترکین خانگی، عمومی و تجاری به ازای هر کیلووات ساعت تحقق یابد. 

توسعه سیستم حمایت مالی و گسترش سازمانهای مرتبط با انرژیهای تجدیدپذیر و همچنین اجرای رویکردهای نوآورانه به ایجاد ساختار پایدار و مکانیزم‌های مالی جهت سیستم‌های انرژی تجدیدپذیر کمک می نماید .

ضرورت دارد فضای سرمایه‌گذاری جهت توسعه بخش انرژی تجدیدپذیر را برای سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی ایجاد و تسهیل نمود . در این رابطه کشور ژاپن با اتخاذ راهکارهایی نظیر تشویق سرمایه‌گذاران از طریق افزایش قیمت خرید تضمینی برق تجدیدپذیر، اهدای امتیازاتی به پروژه‌های پاک و قراردادهایی با دوره زمانی طولانی ۱۵ تا ۱۷ سال جهت خرید برق، موجب افزایش ظرفیت‌های نصب شده بادی، از ۱۳۶ مگاوات در سال ۲۰۰۰ به حدود ۲۵۰۰ مگاوات در سال ۲۰۱۰ گردیده که روند روبه رشد اجرای پروژه های انرژیهای تجدیدپذیر نیز رو به گسترش می باشد این روند نیز در کشور ما ایران قابل اجراء می باشد . 

استفاده از ابزارها در چهارچوب قانون 

استفاده از ابزارهای قانونی و در حقیقت توسعه در این زمینه، به کارگیری، نگهداری و بهبود مستمر یک سیستم قانونی مؤثر برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر اهداف ذیل را دنبال می‌کند: 

الف- تدوین یک چارچوب قانونی و مقرراتی جهت ایجاد ساختار تعرفه‌ها  و قیمت‌گذاری برای حمایت از تلفیق انرژی تجدیدپذیر در اقتصاد انرژی و نیز برای جذب سرمایه‌گذاری مطلوب در این زمینه که نیروگاه سیکل ترکیبی شهرستان یزد که اخیراً افتتاح شده از اینگونه موارد می باشد .

ب- تدوین یک چارچوب قانونی و مقرراتی جهت تلفیق تولیدکنندگان برق مستقل در سیستم برق موجود فعلی که به استفاده از اینگونه انرژیها در کشور کمک می نماید . 

توسعه تکنولوژی های روز انرژی تجدیدپذیر در کشور

توسعه و ارتقاء در بخش انرژی‌های تجدیدپذیر موجب، غنی‌سازی و توسعه تکنولوژی‌ها بمنظور به کارگیری انرژی تجدیدپذیر پایدار بوده که اهداف مشروحه ذیل قابل پیگیری می باشد.  

الف- به کارگیری استانداردها و خط‌مشی‌های مناسب عملیاتی جهت استفاده مناسب از تکنولوژی‌های انرژی تجدیدپذیر به منظور ارتقای سطح توسعه این انرژیها که در جهت کاهش انرژیهای فسیلی بسیار موثر می باشند . 

ب- بومی نمودن تولید تجهیزات مورد نیاز و نصب آنها بمنظور تقویت تکنولوژی انرژی تجدیدپذیر و همچنین بهینه سازی و به کارگیری آن جهت تحقیق و توسعه و ارتقای این تکنولوژیها در این صنعت در کشور که می تواند نقش موثری در کاهش مصرف انرژیهای فسیلی داشته باشد

افزایش دانش و علوم مرتبط با ظرفیت‌سازی ، آموزش بخشهای تولیدی 

در این زمینه توسعه و ایجاد مکانیزم‌هایی بمنظور افزایش آگاهی عمومی از فواید و فرصت‌های اشتغال در انرژی تجدیدپذیر حائز اهمیت بوده که در این رابطه اهداف ذیل قابل پیگیری می باشد .  

الف- افزایش دانش مربوط به انرژیهای تجدیدپذیر و بازدهی این انرژیها ، از طریق آموزش و همچنین افزایش دستاوردهای علمی استفاده از انرژی تجدیدپذیر. 

ب- افزایش و ایجاد انگیزش در بخش خصوصی و بازار انرژیهای تجدیدپذیر از طریق گسترش اطلاعات مربوط به فواید اقتصادی، محیط زیستی، اجتماعی و تجاری تکنولوژی‌های انرژی تجدیدپذیر و کاربردهای آنها در بهره برداری بهینه این انرژیها در مصرف

ج- تغییر باورهای فرهنگی و اعتقادی در نهادهای دولتی و نهادهای تأمین کننده مالی دولتی و حتی بخش خصوصی بمنظور به کارگیری برنامه‌های آموزشی و کارآموزی در زمینه انرژی تجدیدپذیر.

د- بهبود ارتباطات و تعاملات بین نهادهای دولتی محلی، استانی و ملی در کشور و همچنین بخش خصوصی در زمینه اعمال سیاست‌های انرژی تجدیدپذیر در کشور و توسعه این انرژیها در مکانهای مناسب در شهرستانها ، روستاها حتی نقاط دوردست.

توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و تاثیر آن در ابعاد اقتصادی و اجتماعی

توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر منافع اقتصادی و اجتماعی مختلفی را برای کشور به همراه دارد؛ لذا از جائیکه مصرف سوخت‌های فسیلی با توجه به محدودیت منابع در تأمین انرژی که در آینده نزدیک براساس پیش‌بینی به اتمام می رسد این موضوع بسیار حائز اهمیت بوده بنابراین فقدان هزینه‌های زیست‌محیطی و اجتماعی نیز خود از جنبه های مثبت می باشد . با گسترش روزافزون نیاز به انرژی و محدودیت منابع فسیلی، افزایش آلودگی محیط‌زیست ناشی از مصرف این منابع، موضوع گرم شدن هوا و آثار پدیده گلخانه‌ای، ریزش باران‌های اسیدی و ضرورت متعادل کردن نشر دی‌اکسیدکربن، در مجموع لزوم صرفه‌جویی در مصرف سوخت‌های فسیلی و توجه به استفاده از منابع انرژی تجدیدپذیر را امری اجتناب ناپذیر می‌نماید بطوریکه در برخی از کشورها با استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در بخش تولید برق، توانسته اند از انتشار بیش از ۱۰۰ میلیون تن گاز دی‌اکسیدکربن جلوگیری نموده که در کاهش آلاینده های محیط زیستی بسیار قابل اهمیت می باشدکه خود نمونه بارزی از استفاده از تکنولوژیهای اینگونه انرژیها خواهد بود . 

از طرفی قابلیت تولید غیرمتمرکز برق از انرژی‌های نو، فرصت پیشرفت و توسعه را جهت نقاط دور افتاده و روستایی کشور فراهم ساخته که این امر موجب تقویت ساختار اجتماعی و اقتصادی مناطق روستایی و جلوگیری از مهاجرت آنها به شهرها خواهد نمود . 

در زمینه اشتغال‌زایی استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر نیز قابل اهمیت بوده وضعیت اشتغال‌زایی این سیستم‌ها، به علت ماهیت نوین آنها بیش از اشتغال‌زایی ناشی از توسعه استفاده از سوخت‌های فسیلی بوده بطوریکه استفاده از این سیستمها به صورت بومی و محلی نیز میسر می باشد برابر بررسیهای بعمل آمده فرآیند نصب، اجرا، بهره‌برداری و نگه‌داری از انرژی‌های تجدیدپذیر، عمدتاً در مناطق روستایی و محروم تحقق می یابد لذا با توجه به اینکه چنین مناطقی از نرخ بیکاری بیشتری برخوردارند و کاربرد این سیستم‌ها می‌تواند در تثبیت جمعیت ساکن در این مناطق مفید واقع شوند لذا تأثیر به سزایی در کاهش میزان محرومیت این مناطق و افزایش رشد و بهره‌وری کشور خواهد داشت از طرفی نقش مؤثر در پدافند غیرعامل که اثرات مهمی در تأمین زیرساخت مناسب در بخش انرژی کشور دارد نیز موجب می شود که امنیت سیستم انرژی فعلی کشور را تأمین نماید لذا با بررسی ویژگی‌های سیستم انرژی کشور مشاهده می‌شود که فقدان تنوع در استفاده از این سیستم در سه حوزه منابع، تکنولوژی مولّد و شبکه توزیع از یک طرف و عدم اطمینان بالا به سیستم انرژی، موجب شده که درجه امنیت انرژی در کشور در سطوح پایین بوده لذا برای کشور ما که در منطقه اقتصادی، سیاسی و نظامی خاصی چون خاورمیانه واقع شده و به دنبال تحقق اهداف آرمان‌های توسعه می باشد اهمیت بیشتری پیدا می‌ نماید. از طرفی طی بررسی عوامل مؤثر در ایجاد امنیت در سه حوزه منابع، تولید و توزیع را می‌توان چنین مطرح نمود که توسعه استفاده از انرژی‌های نو می‌تواند نقش به سزایی در افزایش درجه امنیت سیستم انرژی کشور (پدافند غیرعامل) را ایفا نماید؛ زیرا با استفاده از توسعه زیرساختهای منابع انرژی‌های نو به تنوع در منابع انرژی فعلی و تطبیق بیشتر با قوانین و موانع زیست‌محیطی، تنوع در تکنولوژی‌های تولید انرژی و کمک به حذف نقاط حساس در شبکه انتقال نیروگاههای برق ، تاسیسات نقتی دست پیدا نمود همچنین توسعه کاربرد انرژی‌های تجدیدپذیر می‌تواند به امنیت ملی کشور نیز کمک نماید، زیرا با بررسی چشم‌انداز ۲۰ سال آینده ملاحظه می‌شود که بخش قابل توجهی از تولید ناخالص داخلی کشور از طریق صادرات حامل‌های انرژی فسیلی تأمین خواهد گردید معهذا با توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر می‌توان ضمن تولید انرژی ؛ کمک به حفظ تداوم صادرات حامل‌های انرژی و حفظ و صیانت از منابع فسیلی برای نسل‌های آینده را نیز فراهم آورد.

توسعه انرژیهای نو و سیاستهای جهانی و نقش آن در کشور

توسعه انرژیهای نو در دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰ میلادی آغاز شد که در این دوره زمانی ، تنها در تعداد معدودی از کشورها سیاستهائی در جهت توسعه انرژیهای تجدیدپذیر وجود داشت لیکن در دوره زمانی سالهای ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۵ و به ویژه سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۰ کشورهای زیادی در جهت تدوین استراتژی و سیاستگذاری توسعه انرژیهای تجدیدپذیر اقدام نمودند هم اکنون تعداد کشورهای با این اهداف و سیاستگذاری های توسعه به بیش از ۱۰۵ کشور در سال ۲۰۱۰ رسیده است . 

برخی از کشورها نیز به نتایج اساسی در بخش توسعه بازار ، افزایش سرمایه گذاری و توسعه صنعت تجدیدپذیرها رسیده اند معهذا در ابتدای سال ۲۰۱۰ اهداف سیاستگذاری  کلان در سطح ملی صرفاً در ۸۵ کشور جهان تنظیم شده لیکن اهداف ملی اکثر کشورهاصرفاتعیین سهم انرژیهای تجدیدپذیر در تولید برق بوده که غالباً این سهم از سه تا ۱۰ درصد در نظر گرفته شده لذا ضرورت دارد  در کشور ما نیز سهمی بزرگ در این زمینه در نظر گرفت .

از سایر اهداف ملی بعضی از کشورها تعیین سهم انرژیهای تجدیدپذیر از سبد انرژی اولیه تعیین میزان ظرفیت استفاده از تکنولوژیهای مختلف ، تولید انرژی از تجدیدپذیرها بوده است . با این تفاسیر در اکثر کشورها اهداف مشخصی در راستای توسعه سوختهای ذیربط تعیین شده فراهم شده و در سالهای اخیر بسیاری از کشورها سال ۲۰۲۰ را به عنوان افق چشم انداز برای توسعه انرژیهای تجدیدپذیرها قرار داده اند . در کشور ما نیز دولت در برنامه پنجم توسعه نیز برنامه ریزی لازم را صورت داده که با توجه به سیاستهای جهانی توسعه حصول به این انرژیها در وسعت بیشتری اجتناب ناپذیر خواهد بود . 

الزامات توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در ایران

در بسیاری از کشورهای جهان اهداف راهبردی بمنظور توسعه انرژ‌ی‌های تجدیدپذیر تدوین و سیاست‌گذاری‌های لازم برای سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۰ انجام شده در این رابطه کشورهای توسعه یافته در اروپا در کمیسیونی بدین منظور در سال ۲۰۰۷، هدف تأمین ۲۰ درصد از نیازهای انرژی خود را از منابع انرژی‌های تجدیدپذیر تا سال ۲۰۲۰ تدوین نموده لیکن هم‌اکنون سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در تأمین انرژی مورد نیاز اروپا در حدود ۸.۵ درصد می باشد. طبق برنامه تدوین شده در برخی از کشورها سهم برق تولیدی تجدیدپذیرها از میزان ۶.۳ درصد در سال ۲۰۰۰ به ۱۲ درصد در سال ۲۰۰۶ رسیده و هدف این کشورها افزایش این مقدار به ۲۷ درصد در سال ۲۰۲۰ و حداقل ۴۵ درصد تا سال ۲۰۳۰ میباشد با تدوین سیاستگذاری در ایران  پیش بینی می شود که تا سال ۲۰۲۰ در ایران نیز حداقل به ۱۵% برسد .

چالش‌های موجود انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران 

متاسفانه در ایران به علت فقدان بسترسازی لازم، بویژه در سالهای قبل موانعی برای توسعه و استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر وجود داشته که برخی از آنها نیز در حال حاضر نیز وجود دارد . مهم‌ترین آنها موارد مشروحه ذیل می باشد. 

۱.    وجود سوختهای فسیلی ارزان و یارانه‌ای مانع اقدام جدی عملیاتی تولید انرژی‌های تجدیدپذیر و بطور وسیع شده لذا در حال حاضر این مشکل نیز همچنان پابرجا می باشد پیش بینی می شود با اجرای کامل اصل۴۴ قانون اساسی و نیز اجرای طرح تحول اقتصادی با توجه به سال جهاد اقتصادی بمنظور نزدیک شدن قیمت‌های سوخت فسیلی به ارزش واقعی ، بستر و شرایط مناسب برای توسعه صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور فراهم شود.

۲.    فقدان برنامه جامع و مدون ملی مناسب با معیارهای کمّی که به صورت قانونی تثبیت شده باشد، یکی از دلایل مهم بوده در این زمینه اگر چه در برنامه چهارم و در قالب اسناد بخشی و فرابخشی (موضوع مواد۱۵۵ و ۱۵۶ قانون برنامه چهارم) سعی گردید که اهداف کمّی و قانونی جهت توسعه صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر به عنوان برنامه تولید برق، پیش‌بینی و اجراء شود، لیکن عدم وجود تخصیص اعتبار کافی پیش‌بینی شده و همچنین عدم تطبیق اهداف کمّی یاد شده با مطالعات استراتژیک و جامع در این رابطه موجب شده که عملاً اهداف مذکور تحقق عینی پیدا ننماید. هم اکنون سازمان انرژی‌های نو با انجام مطالعات پایه استراتژیک منطبق بر مدل علمی و قابل قبول توسط صاحب نظران تلاش در جهت تهیه برنامه جامع و قانون کامل در این رابطه نموده که احتمالاً در برنامه پنجم توسعه قابل اجراء خواهد بود . 

۳.    وجود مشکلات ساختاری در برنامه سوم توسعه مبنی بر حضور چند نهاد دولتی در موضوع انرژی‌های تجدیدپذیر همانند وزارت جهاد کشاورزی، سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت، سازمان انرژی اتمی و وزارت نیرو از عوامل دیگر موانع یاد شده بوده که موجب پراکندگی و موازی‌کاری و در نتیجه انجام هزینه‌ اعتبارات به صورت غیرمتمرکز و کم‌اثر و ناقص آنها گردیده معهذا در برنامه توسعه چهارم نیز اقدام موثر و کافی صورت نگرفته است .  

۴.    ورود بخش خصوصی به عرصه توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، دارای مشکلاتی بوده بطوریکه در حوزه‌های تجاری مانند باد که خود ناشی از پایین بودن تعرفه‌های خرید برق تجدیدپذیر در مقایسه با بالا بودن هزینه‌های اولیه سرمایه‌گذاری در این قبیل نیروگاه‌ها با نیروگاه‌های متعارف فسیلی که از سوخت ارزان استفاده می نمایند، می باشد موجب عدم قبول قراردادهای مورد نیاز نزد بانک‌ها می باشد از طرف دیگر به علت فقدان بستر قانونی جامع و مواردی نظیر زمان‌ و دشواری تأمین منابع مالی و اعتباری جهت خرید تضمینی به صورت بلندمدت، مشکلات تهیه زمین با مساحت مورد نیاز احداث نیروگاه‌های بادی و دشوار بودن اخذ مجوز با توجه به قوانین زیست‌محیطی موجب سرگردانی بخش خصوصی در ورود به این صنعت می شود اخیراً وزارت نفت و نیرو و هیئت دولت به استناد اصل ۱۳۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و بند ۶۲ آئین‌نامه تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت، مصوبه‌ای را تصویب نموده که به موجب آن نرخ خرید برق تولیدی بخش‌های غیردولتی از منابع انرژی‌های نو در ساعات اوج و عادی و در ساعات کم‌باری افزایش یافته است . 

علیرغم فقدان وجود بسترهای مناسب برخی از موانع عملیاتی در کند بودن اجرای پروژه های مربوط به انرژیهای تجدیدپذیر نتایج اقدامات در این زمینه تأثیرگذار بوده که می‌توان به مهم‌ترین آنها در موارد ذیل اشاره کرد: 

۵.    کمبود اعتبارات مالی مورد نیاز جهت اجرای طرح‌ها و پروژه‌ها و عدم تخصیص کامل و به موقع آنها. 

۶.    محدود بودن مشاوران و پیمانکاران و ناظران ذیصلاح در این رابطه و هزینه و زمان‌بر بودن ایجاد پتانسیل‌های فنی، علمی و صنعتی مورد نیاز برای اجرای این پروژه‌ها در کشور. 

۷.    صنعت جدید و در عین حال پیشرفته برخی از تکنولوژی‌ها و فقدان دانش کافی در این زمینه‌ها در کشور؛ که فاقد سوابق و تجربه قبلی در کشور بوده است .

۸.    کندی مراحل عقد قرارداد پیمان‌ انجام کار، مشاوره و عدم مدیریت در اجرای طرح و همچنین فقدان هزینه کافی با توجه به ضوابط و قوانین حاکم بر طرح‌های عمرانی، بویژه اینکه اکثر پروژه‌ها ماهیت تحقیقاتی و پژوهشی دارند. 

۹.    موانع موجود ایجاد شده بمنظور عقد قراردادهای جدید با توجه به روابط خاص بین‌المللی و فقدان دانش و تکنولوژی روز به علت تحریم‌های مختلف جهانی و افزایش هزینه‌های تأمین مواد اولیه قطعات و تجهیزات از کشورهای اروپایی ناشی از افزایش نرخ یورو و دلار در مقابل ریال و تحریم‌های اعمال شده مذکور که عوامل تاثیرگذار در اجرای پروژه های مربوط به انرژی‌های تجدیدپذیر می باشد.

ضرورت توجه ویژه به انرژیهای تجدیدپذیر در ایران

براساس برنامه ریزیهای صورت پذیرفته گاز جایگزین نفت در توسعه می شودلذا باید توجه نمود که با مقایسه میزان استفاده از گاز با کشورهای منطقه و روشهای استحصال موجود برای تولید گاز نمی توان گاز را جایگزین نفت نمود . از طرف دیگر آلودگیهای ناشی از تولید و مصرف گاز کمتر از نفت نیست لذا بنظر میرسد که الزامی است انرژیهای تجدیدپذیر  جایگزین نفت شوند .

ایران کشوری با طبیعت ۴ فصل و پتانسیل استفاده از نوع انرژی های تجدیدپذیر هم در آن وجود دارد . همچنین پتانسیل مناسبی نیز برای استفاده از انرژی زمین گرمایی در کشور وجود دارد که باید به ان پرداخت متاسفانه هنوز تفکر استفاده از انرژی های تجدیدپذیر بطور کامل و جامع در میان مسئولان و مردم نهادینه نشده از طرف دیگر منابع نفتی نیز با سرعت هر چه بیشتر مصرف و هدر داده می شود که علاوه بر آثار نامناسب در اقتصاد و توسعه کشور محیط زیست را نیز هم با استخراج و اکتشاف و هم با مصرف نامناسب از سوخت تخریب نموده که توجه ویژه به استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر را در کشور می طلبد . 

نتیجه گیری 

انرژی باد ، زمین گرمایی و خورشیدی در کشور ما از منابع بسیار خوب برخوردار بوده .که هر یک از آنها می تواند در جهت کاهش مصرف سوختهای فسیلی موثر باشد در خصوص استفاده از انرژی زمین گرمایی که از طریق حفر چاههای عمیق و پمپاژ آب داغ یا بخار داغ داخل زمین به سطح زمین تولید شده و برای گرم کردن خانه ها و تولید الکتریسیته و همچنین انرژی باد , انرژیهای ناشی از جزر و مد دریا بستر بسیار مناسب می باشد در خصوص انرژی خورشیدی نیز با توجه به اینکه خورشید بزرگترین و تنها منبع تامین کننده انرژی کره زمین می باشد و انرژی صادره از آن به صور مختلف و به منظور تامین انرژی مورد نیاز سوختهای غیرفسیلی مورد استفاده قرار می گیرد لذا با استفاده از سیستمهای فتوولتائیک بطور مستقیم به انرژی الکتریکی تبدیل می شود لذا سهولت در دسترسی به انرژی الکتریکی حاصل از برق خورشیدی یکی از کاربردهای آن می باشد که در مجموع استفاده از انواع انرژیها در کشور توصیه می شود. 

برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران با توجه به مشکلات و راهکارهای مطروحه می‌توان این گونه مطرح نمود که دو اولویت زیر وجود دارد : 

الف- واقعی نمودن قیمت‌های حامل‌های انرژی که امید میرود با اجرای کامل اصل ۴۴ قانون اساسی و طرح تحول اقتصادی و نزدیک شدن قیمت‌های سوخت فسیلی به ارزش واقعی خود این موضوع عملیاتی شود. 

ب- ایجاد صندوق حمایت مالی از سوختهای تجدیدپذیرها توسط دولت که با اخذ عوارض برق سبز از محل افزایش قیمت فروش برق به مشترکین خانگی، عمومی و تجاری حتی بمبلغ ناچیز به ازای هر کیلووات ساعت، منبع مالی لازم برای ایجاد مشوق‌های مالی و ایجاد بستر و شرایط مناسب جهت توسعه صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور فراهم گردد .

تدوین استراتژی کلان ملی انرژی در کشور ضروری می باشد در این رابطه توان کنترل موارد تاثیرگذار از موارد اساسی چنین تعیین استراتژی می باشد .


تهیه و تدوین: محمد میرزائی


منابع و ماخذ:

صرفه جویی در مصرف سوخت و کاهش انتشار Co۲در حمل و نقل – آژانس بین المللی انرژی – ترجمه عباس عربی – انتشارات به تدبیر ۸۹

رهیافتهای توسعه کارگروههای بهینه سازی مصرف سوخت – سازمان بهینه سازی مصرف سوخت – دکتر حسین صادقی - نشر پیک ادبیات- سال ۸۸

بررسیهای اقتصاد انرژی شماره ۱۵- دکتر حمید ابریشمی – دکتر علی امامی میبدی-  موسسه مطالعات بین المللی انرژی - پائیز ۸۸

آمارنامه مصرف فرآورده های انرژی زا سال ۸۸- حسین آقایان – ناشر روابط عمومی شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران – پائیز ۸۹

مجله تازه های انرژی – سال سوم شماره ۱۶- نیمه اول خرداد ۸۹

مجله تازه های انرژی – سال دوم شماره ۹- نیمه دوم مرداد ۸۸

نشریه سازمان انرژیهای نو ایران سال چهارم شماره ۱۹- دیماه ۸۹

نشریه سازمان انرژیهای نو ایران سال دوم شماره ۸- دیماه ۸۷

مطالب پیشنهادی
متأسفانه موردی یافت نشد.
ناحیه کاربری

فرمت ایمیل صحیح نمی باشد. ایمیل خود را وارد نمایید.

رمز عبور خود را وارد نمایید.

گزیده ها
پرواز با اتومبیل پرنده: اتومبیل تی‌اف-ایکس مجوز پرواز گرفت
گزیده های پر بیننده ترین اخبار روز و هفته
جشن کریسمس در نقاط مختلف جهان (+عکس)
گزیده های وبگردی و اخبار جذاب
بازیافت ماشین های قدیمی به روشی نو!
گزیده های وبگردی و اخبار جذاب
لوکس ترین خودروهای دنیا در نمایشگاه اتومبیل لس آنجلس (+عکس)
گزیده های پر بیننده ترین اخبار روز و هفته
مجله اینترنتی دیتاسرا
کلیه حقوق مادی و معنوی این وبسایت متعلق به گروه نرم افزاری دیتاسرا می باشد.
Copyright © 2015